سوپاپ زدن موتور یکی از کابوسهای صاحبان خودرو است که به شدت میتواند به موتور احتراقی آسیب بزند و هزینههای سنگینی ایجاد کند. پدیده سوپاپ زدن زمانی رخ میدهد که سوپاپها نتوانند به درستی باز و بسته شوند. این ناهماهنگی باعث برخورد سوپاپ با پیستون شده و در نهایت منجر به کاهش قدرت موتور و آسیب به موتور میگردد. در این مقاله با علل وقوع و راههای جلوگیری از این پدیده برای حفظ سلامت فنی و طول عمر خودرو بیشتر آشنا میشوید.
تا انتها با اکستریم مگ همراه باشید
مکانیسم عملکرد سوپاپها و دلیل سوپاپ زدن
قبل از بررسی پدیده سوپاپ زدن بهتر است عملکرد آن را ارزیابی کنیم. سوپاپها جزئی از سرسیلندر هستند که وظیفه ورود هوا و سوخت را به داخل سیلندر و خروج گازهای ناشی از احتراق را بر عهده دارند. تمامی سوپاپها از طریق میلسوپاپ و مجموعهای از قطعات باز و بسته میشوند.
فنرهای سوپاپ در دورهای پایین بهموقع و با نیروی کافی وظیفه خود را انجام میدهند. افزایش دور موتور منجر به افزایش شدت سرعت حرکت اجزای سوپاپ میگردد که نتیجه آن نیز افزایش نیروی اینرسی است. اگر فنرهای سوپاپ نیروی کافی برای مقابله با نیروی اینرسی نداشته باشند، سوپاپها به طور کامل باز و بسته نمیشوند و برای مدتزمان کوتاهی شناور میمانند و در این حین با پیستونی که به سمت بالا حرکت میکند، برخورد میکنند. سوپاپ در این حالت از کنترل خارج میشود و به طور دقیق روی محل اصلی خود قرار نمیگیرد.
علل اصلی وقوع سوپاپ زدن
سوپاپ زدن میتواند به دلیل یک یا چند عامل ترکیبی اتفاق بیفتد که در ادامه به آنها میپردازیم.
خرابی فنرهای سوپاپ
یکی از دلایل اصلی سوپاپ زدن خرابی فنرهای سوپاپ است. با گذشت زمان خاصیت ارتجاعی سوپاپها کاسته میشود و ضعیف میشوند و نیروی موردنیاز برای حرکت سوپاپها در دور بالا تأمین نمیگردد.
تنظیم نبودن سوپاپها
اگر سوپاپها بادقت تنظیم نشوند، بهدرستی در جای خود قرار نمیگیرند و کامل بسته نمیشوند و یا دیرتر بسته میگردند.
دور موتور بیش از حد (Overspeeding)
رانندگانی که در خودروهای دندهای به یکباره دنده خود را برای نمونه از 5 به 2 میآورند باعث بالا رفتن دورموتور خودرو میشوند. باید گفت که احتمال آسیب به سوپاپ و تایمینگ در این شرایط افزایش مییابد.
کربن گرفتگی روی ساق سوپاپ
هنگامی که در ساق سوپاپ و یا داخل گاید رسوباتی مانند کربن تجمع مییابد، حرکت روان فنر سوپاپ دچار اختلال میشود و خطر سوپاپ زدن نیز بیشتر میگردد.
پاره شدن و شلشدن تسمه تایم
هماهنگی سوپاپها با کمک تسمه تایم میسر میگردد. پاره شدن تسمه تایم بهشدت خطر سوپاپ زدن را افزایش میدهد. همچنین با شلشدن و یا هرزگردی آن نیز زمانبندی درست سوپاپها و پیستون دچار مشکل میشود. تسمه تایم بیکیفیت و تقلبی نیز امکان پارگی زودتر از موعد را در پی دارد.
بیشتر بخوانید: تسمه تایم چیست؟
تنظیم نبودن زمانبندی موتور
دقت کنید که در زمان تعمیر تایمینگ و سرسیلندر، تسمه بهدرستی روی چرخدندهها قرار گیرد و زمانبندی موتور بادقت انجام شود. البته بهتر است انجام این امر به فردی متخصص و باتجربه محول گردد.
علائم سوپاپ زدن
- روشننشدن و یا بهسختی کارکردن خودرو: پیشرانه سوپاپ خورده معمولاً روشن نمیشود و یا هنگام استارت با صدای بد و لرزشداری روشن میگردد.
- کاهش و افت ناگهانی قدرت موتور در دورهای بالا: شایعترین علامت سوپاپزدن در دور بالا خود را نشان میدهد. در این حالت قدرت موتور افت محسوسی پیدا میکند.
- صدای تقتق غیرمعمول از سرسیلندر: اگر از موتور صدایی شبیه به تقتق شنیده شود ممکن است قطعات داخلی سوپاپ و پیستون در حال برخورد با بدنه موتور باشند.
- افزایش مصرف سوخت و آلایندگی: احتراق ناقص ناشی از بستهنشدن صحیح سوپاپها، مصرف سوخت و تولید آلایندگیها را افزایش میدهد.
- روشنشدن چراغ چک موتور (Check Engine Light): در برخی موارد، سنسورها ممکن است احتراق ناقص را شناسایی کرده و چراغ چک موتور روشن شود.
- دود غیرعادی اگزوز: اگر سوپاپ آسیب ببیند امکان تماس روغن با محفظه احتراق ایجاد شده و در این شرایط دود آبی یا سفید از اگزوز خارج میگردد.
راههای جلوگیری از سوپاپ زدن
پیشگیری از سوپاپزدن معمولاً هزینههای کمتری را به صاحبان خودرو متحمل میسازد.
- تعویض بهموقع فنرهای سوپاپ
- عدم رانندگی مداوم در دورهای بسیار بالا
- سرویس و نگهداری منظم موتور
- انتخاب روغنموتور مناسب و تعویض بهموقع آن
- تعویض بهموقع تسمه تایم
- استفاده از قطعات اصل
- انجام تعمیرات توسط افراد مجرب
- توجه به صداها و علائم غیرعادی
سوپاپزدن یک مشکل بزرگ اما تا حد زیادی قابل پیشگیری
سوپاپ زدن موتور میتواند دردسرساز شود، معمولاً این حالت بدون هشدار قبلی اتفاق میافتد و هزینههای زیادی را در برمیگیرد. اگر میخواهید که این اتفاق برای خودرو شما نیفتد بهتر است با شناخت علل وقوع و رعایت نکات پیشگیرانه، سلامت فنی پیشرانه را حفظ کنید. البته توجه به سرویسهای دورهای منظم میتواند از آسیبهای زودهنگام به اجزای مرتبط با سوپاپزدن جلوگیری به عمل آید.
